Orlistat: werking en bijwerkingen

Hoe orlistat werkt

Orlistat is een lipaseremmer. In de maag en de dunne darm hecht het zich aan de lipasen, de enzymen die vet uit de voeding splitsen. Vet dat niet wordt gesplitst, kan het lichaam niet opnemen en verlaat de darm met de ontlasting; volgens de bijsluiter van orlistat 120 mg gaat het om ongeveer een derde van het vet uit de voeding. Omdat orlistat in de darm werkt, wordt het volgens de productinformatie maar in geringe mate in het bloed opgenomen.

Orlistat doet daarom alleen iets bij een maaltijd waarin vet zit: slaat u een maaltijd over of eet u vetvrij, dan laat u de capsule weg. Binnen 24 tot 48 uur na de eerste innames bevat de ontlasting meer vet, en na het stoppen is dat meestal binnen 48 tot 72 uur weer als voorheen. Bij orlistat hoort een caloriebeperkt eetpatroon waarin ongeveer 30 procent van de calorieën uit vet komt, verdeeld over drie hoofdmaaltijden.

60 mg zonder recept, 120 mg op recept

In Nederland is de afleverstatus een eigenschap van het product, niet van de werkzame stof. Het CBG onderscheidt middelen die alleen op recept verkrijgbaar zijn (UR) en zelfzorgmiddelen; bij die laatste betekent UA dat een middel alleen via de apotheek mag worden verkocht. Het oorspronkelijke middel van 120 mg heet Xenical.

De capsule van 60 mg: advies van de apotheker

Voor orlistat 60 mg is geen recept nodig en dus ook geen beoordeling door een arts; de apotheker kan nagaan of het middel bij u past. Voor alli hoeft u geen beoordeling bij ons aan te vragen: de aanvraag via deze pagina gaat alleen over orlistat 120 mg op medisch recept. Volgens de productinformatie is de capsule van 60 mg bedoeld voor volwassenen en voor ten hoogste zes maanden gebruik. Ziet u na twaalf weken geen gewichtsverlies, overleg dan met een arts of apotheker, omdat de behandeling mogelijk moet stoppen.

Een arts raadplegen vóór de start is volgens dezelfde productinformatie nodig als u medicijnen tegen diabetes gebruikt, of amiodaron, levothyroxine, een middel tegen epilepsie of hiv-remmers, en bij een nieraandoening. Bij medicijnen tegen hoge bloeddruk of een hoog cholesterol kan ook de apotheker meekijken of de dosering bij gewichtsverlies moet worden aangepast.

Voor wie orlistat 120 mg bedoeld is

Volgens rubriek 4.1 van de productinformatie is orlistat 120 mg bestemd voor mensen met obesitas, dat wil zeggen een BMI van 30 of hoger, en voor mensen met overgewicht vanaf een BMI van 28 die daarnaast risicofactoren hebben die met hun gewicht samenhangen. Het middel wordt altijd gecombineerd met een caloriebeperkt eetpatroon. Bij kinderen heeft het geen relevante indicatie; bij ouderen en bij een verminderde lever- of nierfunctie is het effect niet onderzocht.

Na twaalf weken volgt een vaste evaluatie: bent u dan niet ten minste 5 procent van uw gewicht bij de start kwijtgeraakt, dan wordt de behandeling gestopt. Orlistat 120 mg gebruikt u daarom onder begeleiding van een arts, die uw gewicht bij aanvang vastlegt en na die twaalf weken het resultaat beoordeelt.

Medicijnen zijn bij overgewicht niet de eerste stap: Thuisarts noemt een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) met begeleiding bij eten, bewegen en ontspannen als eerste behandeling bij obesitas. Middelen die op een andere manier werken, worden besproken in de uitleg over GLP-1-middelen.

Zo neemt u orlistat in

Voor beide sterkten beschrijft de productinformatie hetzelfde ritme: één capsule bij elk van de drie hoofdmaaltijden, vlak voor, tijdens of tot een uur na de maaltijd, met water. Bij 120 mg is niet aangetoond dat meer dan driemaal daags een capsule extra effect geeft; bij 60 mg mogen het er niet meer dan drie per 24 uur zijn. De bijsluiter van orlistat 120 mg raadt aan vette tussendoortjes zoals koekjes en chocolade te vermijden.

Orlistat kan de opname van de vetoplosbare vitaminen A, D, E en K verminderen; de productinformatie adviseert daarom een gevarieerd eetpatroon met veel groente en fruit. Bij 60 mg hoort een multivitaminepreparaat rond bedtijd; bij 120 mg kan de arts een multivitamine overwegen, in te nemen ten minste twee uur na orlistat of rond bedtijd.

Bijwerkingen van orlistat

De meeste bijwerkingen komen voort uit de werking zelf: onverteerd vet in de darm. Ze treden vooral op aan het begin van de behandeling en na vetrijke maaltijden, en in de studies namen ze bij langer gebruik af. Zeer vaak, bij meer dan 1 op de 10 gebruikers van orlistat 120 mg, komen voor:

• buikpijn of een onaangenaam gevoel in de buik
• olieachtige vlekjes of afscheiding uit de endeldarm en vettige of olieachtige ontlasting
• winderigheid, ook met verlies van wat ontlasting
• sterke aandrang, vaker naar het toilet moeten en vloeibare ontlasting
• hoofdpijn, griep en infecties van de bovenste luchtwegen
• een te lage bloedsuiker bij mensen met diabetes type 2

Minder vaak voorkomende en ernstige bijwerkingen

Vaak, bij 1 tot 10 op de 100 gebruikers, zijn zachte ontlasting, pijn in de endeldarm, ongewild verlies van ontlasting, klachten aan tanden en tandvlees, een onregelmatige menstruatie, vermoeidheid, angst en infecties van de urinewegen of de lagere luchtwegen; bij diabetes type 2 komt ook een opgezette buik vaak voor.

Na de markttoelating zijn bijwerkingen gemeld waarvan de frequentie onbekend is: bloed bij de ontlasting, ontsteking van uitstulpingen van de darmwand (diverticulitis), ontsteking van de alvleesklier, galstenen, verhoogde leverwaarden en een leverontsteking die ernstig kan zijn, allergische reacties en blaarvorming van de huid. Orlistat kan ook te veel oxalaat in de urine geven, met nierschade en soms nierfalen als gevolg; dat risico is groter bij een chronische nierziekte of bij uitdroging.

Wanneer orlistat niet geschikt is

De productinformatie noemt voor alle orlistatcapsules de vier situaties hieronder. Voor de 60 mg komen daar zwangerschap en gelijktijdig gebruik van ciclosporine, warfarine of andere orale antistollingsmiddelen bij. Over 120 mg tijdens de zwangerschap zijn geen klinische gegevens, en de bijsluiter raadt gebruik in die periode af.

• overgevoeligheid voor orlistat of voor een van de hulpstoffen
• een chronisch malabsorptiesyndroom, waarbij de darm voedingsstoffen onvoldoende opneemt
• cholestase, een stoornis in de afvoer van gal uit de lever
• het geven van borstvoeding

Wisselwerkingen met andere medicijnen

Doordat orlistat de opname in de darm verandert, kan het de werking van andere medicijnen beïnvloeden. De productinformatie noemt onder meer:

• Ciclosporine: lagere bloedspiegels zijn gemeld; bij 120 mg wordt de combinatie afgeraden, bij 60 mg is ze niet toegestaan.
• Warfarine en andere orale antistollingsmiddelen: de INR kan veranderen; bij 120 mg is controle nodig, bij 60 mg is de combinatie niet toegestaan.
• Levothyroxine en jodiumzouten: de schildklier kan minder goed geregeld raken; innemen op verschillende tijdstippen en een andere dosis kunnen nodig zijn.
• Middelen tegen epilepsie, zoals valproaat en lamotrigine: bij gelijktijdig gebruik zijn aanvallen gemeld.
• Hiv-remmers en amiodaron: de werking of de bloedspiegel kan afnemen.
• Antidepressiva, antipsychotica (waaronder lithium) en benzodiazepines: bij goed ingestelde gebruikers is na de start van orlistat minder werking gemeld.

Wanneer u contact opneemt met een arts

Ziet u bloed bij de ontlasting, of worden darmklachten ernstig of houden ze aan, neem dan contact op met uw huisarts. Stop met orlistat en meld het een arts bij tekenen van een leverontsteking: een gele huid of gele ogen, jeuk, donkere urine of pijn onder de ribben aan de rechterkant. Veranderen bij gebruik van een middel tegen epilepsie uw aanvallen, overleg dan ook met uw arts. Bij ernstige benauwdheid of een snel opzwellend gezicht belt u 112; voor dringende klachten zonder levensgevaar is er 's avonds, 's nachts en in het weekend de huisartsen-spoedpost in uw regio.

Wat kost het?

Wat u voor het medicijn betaalt, hoort u bij de apotheek. Het Zorginstituut meldde op 3 februari 2026 dat Saxenda en Mysimba op dat moment de enige obesitasmedicijnen in het basispakket waren; orlistat hoorde daar niet bij. De voorwaarden staan in bijlage 2 van de Regeling zorgverzekering: punt 141, onderdeel c (liraglutide, de stof in Saxenda) en punt 147 (bupropion met naltrexon); zie ook de pagina over Mysimba. Of het medicijn wordt vergoed, hangt af van het medicijn en van uw zorgverzekering. Vraag het uw apotheek of zorgverzekeraar.

Voor orlistat 120 mg betaalt u bij ons daarnaast voor de medische beoordeling; het bedrag staat bij de knop op deze pagina. U betaalt deze beoordeling zelf; wij declareren niet bij uw zorgverzekeraar.

Orlistat 120 mg laten beoordelen

Wilt u orlistat 120 mg gebruiken, dan kunt u een beoordeling aanvragen via de dienst Gewichtsverlies. U vult een medische vragenlijst in, onder meer over uw aandoeningen en de medicijnen die u nu gebruikt; in hetzelfde formulier vult u ook uw lengte en gewicht in, waaruit uw BMI volgt. Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen (PWZ-nummer 3211301), beoordeelt uw antwoorden. Heeft de arts vragen, dan stelt hij die schriftelijk in de chat in uw account; u krijgt daarvan bericht per e-mail. Hij kan ook om een medicatieoverzicht van uw apotheek of om recente uitslagen vragen, die u dan via de chat stuurt.

De arts kan de aanvraag afwijzen of u naar uw huisarts verwijzen, bijvoorbeeld als hij een meting of lichamelijk onderzoek nodig vindt, als u zwanger bent of borstvoeding geeft, of als een van uw medicijnen een wisselwerking heeft die controle vraagt. Valt de beoordeling positief uit, dan ontvangt u het recept als pdf per e-mail. Of het medicijn wordt meegegeven, beslist de apotheker.